بحثى طولانى در اين باره كرده است . « 1 » و فعلا بحث در اين باره مورد نظر ما نيست ، و چون با شرطى كه در آغاز اين كتاب كرديم كه مطالب را به اختصار برگزار كنيم نمىسازد و كارى نداريم به اينكه اين وعده هايى كه از تورات نقل كرده جزء آيات اصلى است و يا از تورات دستخورده تحريف شده است ، براى اينكه صحيح نيست كه ما قرآن را با تورات تفسير كنيم . * ( « قالُوا يا مُوسى إِنَّ فِيها قَوْماً جَبَّارِينَ ، وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَها حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ » ) * راغب گفته : اصل ماده « جيم - باء - راء جبر » به معناى اصلاح چيزى با نوعى قهر و زور است ، وقتى گفته مىشود : « جبرته فانجبر و اجتبر » معنايش اين است كه من او را و يا آن را به زور اصلاح كردم و سر انجام اصلاح شد ، و گاهى اين كلمه در اصلاح مجرد يعنى بدون دلالت بر قهر و زور استعمال مىشود ، نظير كلام على رضى اللَّه عنه كه در دعايش گفته : « يا جابر كل كسير و يا مسهل كل عسير » اى خدايى كه هر شكسته را شكسته بندى ، و هر دشوارى را آسان مىكنى . و از همين باب كه نان را جابر بن حبه مىنامند يعنى اصلاحگرى كه از دانه گندم درست مىشود و گاهى هم در مجرد قهر يعنى بدون دلالت بر اصلاح استعمال مىشود ، نظير عبارت معروف آن حضرت ( ع ) كه فرمودند « لا جبر و لا تفويض » نه جبر درست است و نه تفويض بلكه امرى است بين اين دو . راغب سپس مىگويد : اجبار كه باب افعال ماده جبر است در اصل به معناى اين بوده كه « ما كسى را وادار كنيم به اينكه او ديگرى را جبر و اصلاح كند » و ليكن فعلا در صرف اكراه متعارف شده گفته مىشود : « اجبرته على كذا » من فلانى را مجبور بر فلان كار كردم . در حقيقت اجبار در معناى اكراه استعمال مىشود ، آن گاه گفته : كلمه : « جبار » صفت آدمى است ، يعنى انسانها را با آن توصيف مىكنند ، مىگويند فلانى جبار است ، يعنى نواقصى را كه دارد به اين وسيله جبران و روپوشى مىكند ، كه به دروغ ادعا كند كه من بزرگتر از آنم كه چنين نواقصى داشته باشم چه اينكه اين ادعا را به زبان جارى كند ، و چه با قيافه گرفتن و خود بزرگ شمردن ، و براى خود مقام و منزلت قائل بودن ، مقام و منزلتى كه استحقاق آن را ندارد ، و اين تنها در مقام مذمت بر آن شخص اطلاق مىشود نه در مقام مدح ، هم چنان كه خداى تعالى در حكايت از بنى اسرائيل فرموده : * ( « إِنَّ فِيها قَوْماً جَبَّارِينَ » ) * و نيز گفته مىشود : « نخلة جبارة و ناقة جبارة درخت

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 6 ص 327 - 326 .